ภาวะสมองเสื่อม (dementia หรือ major neurocognitive disorder) เป็นกลุ่มอาการที่เกิดจากการทำงานของสมองหลายด้านลดลง ไม่ใช่เพียงความจำเท่านั้น แต่รวมถึงการวางแผน การตัดสินใจ ภาษา และความสามารถในการดำเนินชีวิตประจำวัน ซึ่งกระทบต่อบุคคล ครอบครัว และสังคม โดยสาเหตุที่พบบ่อยที่สุด คือ โรคอัลไซเมอร์ (Alzheimer’s disease) นั่นเอง สิ่งสำคัญที่ควรสร้างความตระหนักให้เกิดขึ้น คือ “การป้องกัน” แม้จะไม่สามารถป้องกันได้ทั้งหมด แต่การลดปัจจัยเสี่ยงสามารถชะลอหรือป้องกันการเกิดภาวะสมองเสื่อมได้ส่วนหนึ่ง แนวทางได้แก่ การออกกำลังกายสม่ำเสมอ การดูแลควบคุมโรคเรื้อรัง การรับประทานอาหารที่เป็นประโยชน์ เน้นไขมันดี และมีความหลากลาย และการดูแลสุขภาพใจ นอกจากนี้ “การกระตุ้นสมอง” ด้วยการทำกิจกรรมที่ท้าทายความคิด หรือการมีส่วนร่วมทางสังคมอย่างสม่ำเสมอ สิ่งเหล่านี้ช่วยเสริม “cognitive reserve” หรือความสามารถของสมองในการปรับตัวต่อความเสื่อม

การฝึกสมอง (Cognitive training) เป็นการฝึกทักษะต่างๆ ของสมองตามแบบแผน มีรูปแบบชัดเจนเพื่อเสริมทักษะเฉพาะด้าน หรือหลายด้าน อย่างไรก็ดีองค์ความรู้เกี่ยวกับการฝึกสมอง และการให้บริการที่ฝึกตามได้จริง และต่อเนื่องที่ยังมีน้อยในประเทศไทย ภาควิชาจิตเวชศาสตร์ ได้เริ่มทำการฝึกทักษะความจำ (memory training) ให้กับผู้ที่สนใจพัฒนาทักษะความจำของตนเอง ตั้งแต่ปี พ.ศ.2564 เน้นผู้สนใจที่ต้องการป้องกันตนเองจากภาวะสมองเสื่อม โดยได้เริ่มนำหลักสูตรมาจาก University of California Los Angeles มีการสอนและฝึกเทคนิคช่วยจำ (memory techniques) เพื่อชดเชยความบกพร่องของความจำที่จำเป็นต่อกระบวนการเรียนรู้ การทำงาน และกิจวัตรประจำวัน ได้แก่ เทคนิคการสร้างจินตนาการภาพ เทคนิคการเชื่อมโยง เทคนิคการจดจำใบหน้าและชื่อ เป็นต้น นอกจากเทคนิคการกระตุ้นความจำแล้ว ยังมีการแนะนำการปรับพฤติกรรมที่เป็นอุปสรรคต่อการจดจำ และเพิ่มนิสัยการจำที่ดี รูปแบบการฝึกแบบกลุ่มย่อย เน้นการปฏิบัติ และมีผู้ฝึก (trainer) ถึง 2 ท่าน

ปัจจุบันข้าพเจ้า และทีมผู้ก่อตั้งการฝึก ได้ทำงานวิจัยเพื่อสร้างหลักสูตรการฝึกความจำที่เหมาะกับบริบทของคนไทย และเห็นว่า การสร้างหลักสูตรออนไลน์ สามารถทำให้การฝึกมีความต่อเนื่อง สะดวกสบาย และเข้าถึงผู้ที่สนใจได้มากขึ้น จึงเป็นที่มาของหลักสูตรอบรมเพื่อฝึกความจำผ่าน VDO ที่มีชื่อว่า Train your brain ทั้งแบบพื้นฐาน และแบบมือโปร (ประกอบด้วย VDO 5 คลิป และ 9 คลิปตามลำดับ) เพื่อเป็นทางเลือกให้กับผู้สนใจพัฒนาความจำของตน มีการอธิบายเทคนิคช่วยจำ และมีตัวอย่างประกอบ รวมถึงแบบฝึกหัดเพื่อทดสอบความเข้าใจหลังเรียน โดยผู้ที่สนใจสามารถติดตามได้ที่เว็ปไซต์ SHEE Online Store