กระดูกหักบริเวณข้อสะโพก เป็นภาวะแทรกซ้อนที่ร้ายแรงของโรคกระดูกพรุน ผู้สูงอายุที่ประสบภาวะนี้มีความเสี่ยงเสียชีวิตเพิ่มขึ้น 5 – 8 เท่าในช่วง 3 เดือนแรก และยังคงมีความเสี่ยงสูงต่อเนื่องถึง 2 ปี หลังจาก 1 ปี มีผู้รอดชีวิตเพียงครึ่งหนึ่งที่สามารถฟื้นฟูการเคลื่อนไหวได้เหมือนเดิมด้วยความซับซ้อนของปัญหา แพทย์จึงพัฒนารูปแบบการดูแลแบบองค์รวมที่เรียกว่า Orthogeriatrics Model ซึ่งเน้นการประเมินสภาพผู้ป่วยครอบคลุม การวางแผนก่อนผ่าตัด การป้องกันภาวะแทรกซ้อน และการฟื้นฟูอย่างต่อเนื่อง รวมถึงให้การรักษาโรคกระดูกพรุน เพื่อเพิ่มโอกาสการฟื้นตัว ป้องกันกระดูกหักซ้ำ และเพิ่มคุณภาพชีวิตของผู้ป่วย

โรงพยาบาลศิริราชได้นำรูปแบบการดูแลดังกล่าวมาใช้ดูแลผู้ป่วยสูงอายุที่มีกระดูกหักบริเวณข้อสะโพกภายใต้โครงการย่อยคือ Siriraj Acute Geriatric Hip Fracture Fast Track และ Siriraj Fracture Liaison Service เพื่อให้การดูแลครอบคลุมทุกระยะ รวมถึงต่อเนื่องไปจนผู้ป่วยกลับบ้านไปแล้ว

– โครงการ Siriraj Acute Geriatric Hip Fracture Fast Track

Hip Fast Track Model โครงการนี้เป็นการดูแลผู้ป่วยกระดูกสะโพกหักแบบสหสาขาวิชาชีพ ประกอบด้วย ศัลยแพทย์ออร์โธปิดิคส์ แพทย์เวชศาสตร์ผู้สูงอายุ วิสัญญีแพทย์ นักกายภาพบำบัด และพยาบาลผู้ประสานงาน โดยเริ่มดูแลตั้งแต่ผู้ป่วยเข้ารับการรักษาในโรงพยาบาล ทีมระงับปวดเฉียบพลัน (Acute Pain Service: APS) ดูแลควบคุมอาการปวดภายใน 24 ชั่วโมงแรก ขณะที่ทีมเวชศาสตร์ผู้สูงอายุดูแลต่อเนื่องจนถึงจำหน่ายออกจากโรงพยาบาล การผ่าตัดรักษากระดูกหักจะดำเนินการให้เร็วที่สุดภายใน 48–72 ชั่วโมง โดยใช้การระงับความรู้สึกแบบบล็อกหลัง และมีห้องผ่าตัดเฉพาะสำหรับผู้ป่วยกลุ่มนี้

โครงการดังกล่าว เริ่มดำเนินการอย่างเป็นทางการเมื่อวันที่ 1 กันยายน พ.ศ. 2560 ภายใต้การนำของภาควิชาศัลยศาสตร์ออร์โธปิดิคส์และกายภาพบำบัด คณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาล โดยมีเป้าหมายให้ผู้สูงอายุอายุ 65 ปีขึ้นไป ได้รับการรักษาที่รวดเร็ว ปลอดภัย และมีคุณภาพ การดำเนินงานมุ่งลดภาวะแทรกซ้อน เช่น แผลกดทับ ปอดอักเสบ ภาวะเพ้อ และการติดเชื้อทางเดินปัสสาวะ ส่งผลให้ผู้ป่วยฟื้นตัวเร็วขึ้นและคุณภาพการดูแลโดยรวมดีขึ้นอย่างชัดเจน

ความสำเร็จของโครงการเกิดจากนโยบายสนับสนุนของผู้บริหาร ความร่วมมือของทีมสหสาขาวิชาชีพ และ
การสื่อสารภายในที่ต่อเนื่อง แนวปฏิบัติของโครงการยังได้รับการเผยแพร่เป็นต้นแบบให้โรงพยาบาลอื่นทั่วประเทศ โดยสถาบันรับรองคุณภาพสถานพยาบาล (สรพ.) และปัจจุบันได้จัดตั้งเป็นศูนย์บูรณาการกระดูกสะโพกหักศิริราช ภายใต้ยุทธศาสตร์ของโรงพยาบาลศิริราชและของคณะ

– โครงการ Siriraj Fracture Liaison Service (Si-FLS) , Fracture Liaison Service (FLS)

โครงการนี้เรียกโดยทั่วไปว่า ระบบบริการประสานการดูแลกระดูกหักจากภาวะกระดูกพรุน เป็นรูปแบบการดูแลผู้ป่วยแบบสหสาขาวิชาชีพที่มีผู้ประสานงานเป็นศูนย์กลาง มีเป้าหมายเพื่อป้องกันการเกิดกระดูกหักซ้ำ (secondary fracture prevention) ระบบนี้ถูกนำมาใช้ทั้งในภาครัฐและเอกชน เพื่อปิดช่องว่างในการดูแลผู้ป่วยที่มีกระดูกหักจากภาวะกระดูกเปราะ ซึ่งมากถึงร้อยละ 80 ของผู้ป่วยกลุ่มนี้ไม่ได้รับการตรวจคัดกรองหรือรักษาโรคกระดูกพรุนอย่างเหมาะสม FLS มีบทบาทสำคัญในการระบุตัวผู้ป่วยที่มีกระดูกหักจากภาวะกระดูกพรุน เพื่อให้ได้รับการประเมินความเสี่ยงต่อการหักซ้ำและเข้ารับการรักษาอย่างครบถ้วน ช่วยลดโอกาสการเกิดกระดูกหักเพิ่มเติมในอนาคตอย่างมีประสิทธิภาพ

ในขณะเดียวกัน ภาควิชาศัลยศาสตร์ออร์โธปิดิคส์และกายภาพบำบัด ยังได้พัฒนาโครงการ Siriraj Fracture Liaison Service (Si-FLS) เพื่อจัดระบบบริการดูแลผู้ป่วยที่มีกระดูกหักจากโรคกระดูกพรุนอย่างครบวงจร มีเป้าหมายเพื่อลดอัตราการเกิดกระดูกหักซ้ำ และให้ผู้ป่วยได้รับการรักษาโรคกระดูกพรุนอย่างต่อเนื่องครบถ้วนทั้งการรักษา การฟื้นฟู และการติดตามผล หลังจากดำเนินงานครบ 1 ปี โครงการได้รวบรวมข้อมูลตัวชี้วัดตามกรอบ Best Practice Framework ของ International Osteoporosis Foundation (IOF) ทั้ง 13 ด้าน เพื่อประเมินคุณภาพและประสิทธิผลของการดำเนินงาน ผลการประเมินได้รับการรับรองมาตรฐานระดับ “ดาวทอง” (Gold Star) เมื่อวันที่ 14 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2561 โดยเป็นโรงพยาบาลแห่งที่ 2 ของประเทศไทยที่ได้รับเกียรตินี้ ด้วยคะแนนความสมบูรณ์ของระบบร้อยละ 90 สะท้อนถึงความมุ่งมั่นของทีมศิริราชในการยกระดับการดูแลผู้ป่วยกระดูกพรุนให้มีคุณภาพและยั่งยืน พร้อมต่อยอดสู่การเยี่ยมบ้านและการดูแลผู้ป่วยนอกอย่างเป็นระบบในอนาคต