การพัฒนาหุ่นจำลองเพื่อฝึกทักษะการฉีดยาชา Retrobulbar :
นวัตกรรมเพื่อความปลอดภัยและประสิทธิภาพทางการศึกษา

ที่มาของการสร้างนวัตกรรม

การฝึกทักษะทางคลินิกเป็นขั้นตอนสำคัญในการผลิตบุคลากรทางการแพทย์ โดยเฉพาะในสาขาที่ต้องการความละเอียด แม่นยำ และความปลอดภัยสูง เช่น จักษุวิทยา ในการผ่าตัดตาจำเป็นต้องให้ดวงตานิ่งและผู้ป่วยไม่รู้สึกเจ็บระหว่างการผ่าตัด หนึ่งในวิธีการระงับความรู้สึกที่ใช้กันอย่างแพร่หลายคือการฉีดยาชาเข้าด้านหลังลูกตา (retrobulbar anesthesia) ซึ่งช่วยลดความเจ็บปวดและทำให้กล้ามเนื้อตาหยุดการเคลื่อนไหว แต่เนื่องจากตำแหน่งการฉีดยาอยู่ใกล้เส้นประสาทตาและหลอดเลือด ร่วมกับเป็นเทคนิคการแทงเข็มแบบไม่เห็นโครงสร้างภายใน (blind technique) จึงมีโอกาสเกิดภาวะแทรกซ้อน เช่น เข็มแทงทะลุลูกตา หรือเกิดการบาดเจ็บต่อเส้นประสาทตา การฝึกปฏิบัติด้วยผู้ป่วยจริงจึงมีข้อจำกัดทางจริยธรรมและความปลอดภัย เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพการเรียนรู้และลดความเสี่ยงต่อผู้ป่วย ภาควิชาจักษุวิทยาและสถานเทคโนโลยีการศึกษาแพทยศาสตร์ คณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาล ได้ร่วมกันพัฒนา “หุ่นจำลองฝึกทักษะการระงับความรู้สึกโดยวิธีการฉีดยาเข้าด้านหลังลูกตา” ซึ่งเป็นนวัตกรรมทางการศึกษาสำหรับใช้ในหลักสูตรแพทย์ประจำบ้านสาขาจักษุวิทยา เพื่อให้ผู้เรียนฝึกทักษะได้อย่างมั่นใจและปลอดภัยก่อนปฏิบัติกับผู้ป่วยจริง

แนวคิดและกระบวนการพัฒนา

หุ่นจำลองนี้พัฒนาขึ้นในปี พ.ศ. 2563 และได้รับอนุสิทธิบัตร ในปี พ.ศ. 2567 โดยออกแบบตามลักษณะกายวิภาคจริงของมนุษย์ มีโครงสร้างภายนอกโปร่งแสง เพื่อให้ผู้ฝึกสามารถมองเห็นปลายเข็มภายในเบ้าตาได้ ลูกตาและเส้นประสาทตาผลิตตามขนาดจริงจากวัสดุที่มีความแข็งเพื่อให้รู้สึกเมื่อสัมผัสเข็ม ส่วนผิวด้านบนใช้วัสดุยืดหยุ่นคล้ายผิวหนังจริง สามารถคลำหาขอบกระดูกเบ้าตาได้อย่างถูกต้อง ภายในโพรงเบ้าตาบรรจุวัสดุยืดหยุ่นเพื่อให้เปลี่ยนทิศทางเข็มได้อย่างสมจริง

ประโยชน์ทางการศึกษา

แพทย์ประจำบ้านสามารถฝึกปฏิบัติหัตถการกับหุ่นจำลองได้จนเกิดความชำนาญและความมั่นใจก่อนลงมือทำจริงกับผู้ป่วย ซึ่งช่วยลดความเสี่ยงต่อการเกิดภาวะแทรกซ้อนที่อาจนำไปสู่การสูญเสียการมองเห็นถาวรและการฟ้องร้องทางกฎหมายได้ ปัจจุบันภาควิชาจักษุวิทยาได้นำหุ่นจำลองมาใช้ในการเรียนการสอนในหลักสูตรแพทย์ประจำบ้าน เพื่อให้ผู้เรียนเข้าใจเทคนิคการฉีดยาอย่างถูกต้อง สามารถควบคุมทิศทางของเข็มได้อย่างปลอดภัย และเพิ่มประสิทธิภาพในการเรียนรู้ได้อย่างชัดเจน

สรุปและข้อเสนอแนะ

“หุ่นจำลองฝึกทักษะการฉีดยาเข้าด้านหลังลูกตา” เป็นนวัตกรรมทางการศึกษาที่ช่วยส่งเสริมการเรียนรู้เชิงปฏิบัติอย่างปลอดภัยและมีประสิทธิภาพ ช่วยยกระดับมาตรฐานการฝึกอบรมแพทย์ประจำบ้านในสาขาจักษุวิทยา อีกทั้งยังเป็นต้นแบบของการพัฒนาเครื่องมือจำลองทางการแพทย์ในสาขาอื่น ๆ เพื่อสร้างระบบการเรียนรู้ที่ยั่งยืนและปลอดภัยในอนาคต