บทเรียนการประชุมวิชาการประจำปี HA National Forum ครั้งที่ 26
ภายใต้แนวคิด “Compassionate Innovation: Shaping the Future of Care
นวัตกรรมที่เปี่ยมไปด้วยความใส่ใจ สร้างมิติใหม่ของการดูแล”
เรื่อง Digital Healthcare
วันพฤหัสบดีที่ 12 มีนาคม 2569 เวลา 08.45 – 10.15 น.
ณ ห้องสัมมนา Sapphire 115 ศูนย์การประชุม IMPACT FORUM เมืองทองธานี
วิทยากร
นพ.นวนรรน ธีระอัมพรพันธุ์
คณะแพทยศาสตร์โรงพยาบาลรามาธิบดี และที่ปรึกษาอธิการบดี มหาวิทยาลัยมหิดล
…การเป็น Smart hospital ไม่ใช่แค่ยกเลิก Paperless Hospital แต่ต้อง
- Focus on Information & Process Improvement, Not Technology (มุ่งเน้นข้อมูลและการปรับปรุงกระบวนการมากกว่าเทคโนโลยี) ควรรู้ว่าอะไรคือโจทย์สำคัญในการตัดสินใจที่จะนำเทคโนโลยีมาใช้ เช่น healthcare, treatment, decisions, support, preferences, quality, systems, ect. ซึ่งเป้าหมายสูงสุดของการดูแลสุขภาพ (High Quality Care) คือ ความปลอดภัย (Safe), ทันเวลา (Timely), มีประสิทธิผล (Effective), ยึดผู้ป่วยเป็นศูนย์กลาง (Patient-Centered), มีประสิทธิภาพ (Efficient) และมีความเท่าเทียม (Equitable)
คุณค่าของข้อมูล คือการเปลี่ยน Data เป็น Information สู่ Knowledge และสุดท้ายคือ Wisdom (DIKW) Pyramid เพื่อที่จะนำมาใช้ในการตัดสินใจ (Clinical Decision Making) อย่างถูกต้อง เพราะทุกกระบวนการสามารถเกิดข้อผิดพลาดได้
Clinical Decision Support Systems (CDS) หรือ ระบบสนับสนุนการตัดสินใจทางคลินิก เป็นกระบวนการที่ช่วยเพิ่มประสิทธิผลในการตัดสินใจและการดำเนินการด้านสุขภาพผู้ป่วย โดยใช้ความรู้ทางคลินิกและข้อมูลผู้ป่วยในการตัดสินใจ เพื่อปรับปรุงสุขภาพและการให้บริการ ทั้งแบบใช้และไม่ใช้คอมพิวเตอร์
ตัวอย่างของ CDS ได้แก่
- ระบบผู้เชี่ยวชาญ (Expert systems) เช่น ช่วยวินิจฉัยแยกโรค และเสนอทางเลือกการรักษา
- การแจ้งเตือนและเตือนความจำ (Alerts & reminders) เช่น การตรวจสอบการแพ้ยา ปฏิกิริยาระหว่างยา และการเตือนบริการสร้างเสริมสุขภาพ
- ข้อมูลหรือแหล่งความรู้อ้างอิง เช่น ฐานข้อมูลยา วารสาร เอกสารออนไลน์ เช่น PubMed หรือ เครื่องมือที่ช่วยให้เข้าถึงแหล่งอ้างอิงได้ง่าย เช่น การสั่งยาที่มี Infobuttons
- เอกสารที่กำหนดไว้ล่วงหน้า (Pre-defined documents) เช่น Order sets แม่แบบบันทึกทางการแพทย์ และ Checklist
- Simple User Interface (UI) เช่น การแสดงแถบสีเมื่อผลแล็บผิดปกติ หรือการทำกราฟแสดงผล Lab
CDS จะช่วยสนับสนุนการตัดสินใจทางคลินิกได้อย่างมีประสิทธิภาพ เมื่อเราเข้าใจปัญหาอย่างแท้จริง และสามารถเลือกใช้เครื่องมือให้เหมาะสมกับบริบท ไม่ยึดตามกระแสหรือปรับเปลี่ยนไปโดยขาดทิศทาง แต่ยึดหลักการที่ตอบโจทย์คุณภาพและความปลอดภัยของผู้ป่วยเป็นสำคัญ
- To Err is Human การทำผิดพลาดเป็นธรรมชาติของมนุษย์ ดังนั้นระบบที่ดีควรถูกออกแบบมาเพื่อช่วยลดความผิดพลาด และสนับสนุนการตัดสินใจให้ปลอดภัยยิ่งขึ้น
- Link IT Values to Quality (Including Safety) การพัฒนา Health IT ควรใช้ Health นำ และเทคโนโลยีตาม โดยเริ่มจากความเข้าใจปัญหาและบริบททางคลินิกอย่างแท้จริง เช่น กรณี Stroke Fast Track จำเป็นต้องเข้าใจ Clinical Pathway ของผู้ป่วยอย่างชัดเจน แล้วจึงออกแบบระบบสนับสนุน เช่น dashboard และระบบแจ้งเตือน (alert) เพื่อให้การดูแลเป็นไปอย่างทันท่วงทีและปลอดภัย โดยมองให้เห็นถึงโจทย์ในการปฏิบัติงาน แล้วจึงวิเคราะห์ Information ที่อยู่ในกระบวนการ และเลือกใช้ Technology ที่เหมาะสมกับปัญหา ซึ่งอาจมีได้หลายทางเลือก โดยต้องตั้งต้นจากปัญหา (problem-based) ไม่ใช่เริ่มจากเครื่องมือ และควรปรับเปลี่ยนมุมมองจาก “คอมพิวเตอร์เก่งกว่าคน” เป็น “คน + คอมพิวเตอร์ = ศักยภาพที่ดีกว่า” เพื่อให้เทคโนโลยีเข้ามาเสริมการตัดสินใจ ไม่ใช่แทนที่มนุษย์ และนำไปสู่การยกระดับคุณภาพและความปลอดภัยของผู้ป่วยอย่างแท้จริง
- Don’t Replace Human Users. Use ICT to Help Them Perform Smarter & Better ในบริบทของอุตสาหกรรมอาจเน้นให้มีการใช้เทคโนโลยีจำนวนมากเพื่อเพิ่มประสิทธิภาพ แต่บริบทของ Healthcare การใช้ ICT และ AI ไม่ได้มีเป้าหมายเพื่อ “แทนที่มนุษย์” แต่เพื่อ “เสริมศักยภาพ” ให้บุคลากรสามารถทำงานได้อย่างแม่นยำ รวดเร็ว และปลอดภัยมากขึ้น เนื่องจากมีความซับซ้อนทางชีววิทยา (biology) และจำเป็นต้องอาศัยวิจารณญาณของมนุษย์ ซึ่งอาจถูกกำหนดเป็นส่วนหนึ่งของกลยุทธ์ (subset of strategy) ที่สอดคล้องกับเป้าหมายขององค์กร
Human Intervention in AI (การมีส่วนร่วมของมนุษย์ในการควบคุมการทำงานหรือตัดสินใจของ AI) แบ่งออกเป็น 3 ระดับ
- Human in the loop: AI ทำหน้าที่ให้ข้อมูลหรือคำแนะนำ แต่มนุษย์เป็นผู้ตัดสินใจ
- Human over the loop: AI สามารถตัดสินใจได้ แต่มนุษย์เป็นผู้กำกับดูแล และหากพบความผิดพลาดสามารถเข้าควบคุมหรือระงับการทำงานของ AI ได้
- Human out of the loop: AI ควบคุมการทำงานหรือตัดสินใจทั้งหมด โดยมนุษย์ไม่สามารถเข้าควบคุม หรือแทรกแซงได้
ทางการแพทย์ ส่วนใหญ่จะเป็น Human in the loop แต่อาจยอมรับในระดับ Human over the loop ได้ในบางสถานการณ์ โดยการออกแบบระบบต้องคำนึงถึงความเสี่ยงเป็นสำคัญ…
อ่านบทความฉบับเต็มได้ที่ >> Digital Healthcare
ผู้บันทึกบทเรียน
นางสาวชลิตา มิ่งขวัญ
งานจัดการความรู้ คณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาล
อ่านบทเรียน HA National Forum อื่น ๆ
