บทเรียนการประชุมวิชาการประจำปี HA National Forum ครั้งที่ 26
ภายใต้แนวคิด “Compassionate Innovation: Shaping the Future of Care นวัตกรรมที่เปี่ยมไปด้วยความใส่ใจ สร้างมิติใหม่ของการดูแล”
เรื่อง “Compassionate and Spiritual Care: A Vision of Positive Holistic Medicine”
วันพฤหัสบดีที่ 12 มีนาคม 2569 เวลา 13.15 – 14.45 น.
ณ ห้องสัมมนา Sapphire 201 ศูนย์การประชุม IMPACT FORUM เมืองทองธานี
วิทยากรร่วมแลกเปลี่ยนเรียนรู้
ผศ. นพ.วนรักษ์ วัชระศักดิ์ศิลป์ (คณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่)
ศ.พิเศษ นพ.ธีรวุฒิ คูหะเปรมะ (โรงพยาบาลวัฒโนสถ)
ภก.ภัทรพงศ์ กาฬภักดี (รพ.บำรุงราษฎร์ อินเตอร์เนชั่นแนล)
ในบริบทของระบบสุขภาพที่กำลังเผชิญความท้าทายจากสังคมสูงวัย ความซับซ้อนของโรค และความคาดหวังของผู้รับบริการที่เพิ่มสูงขึ้น การดูแลสุขภาพในปัจจุบันจึงไม่เพียงเป็นการรักษาโรค แต่ต้องเปลี่ยนผ่านไปสู่ระบบการดูแลอย่างเป็นองค์รวม โดยผสานทั้งมิติทางกาย จิตใจ สังคม และจิตวิญญาณเข้าด้วยกัน เพื่อการทำงานที่มีประสิทธิภาพทั้งต่อผู้ให้บริการและผู้รับบริการ
ศ.พิเศษ นพ.ธีรวุฒิ คูหะเปรมะ เล่าถึงกรณีศึกษาจากโรงพยาบาลวัฒโนสถ ซึ่งเป็นโรงพยาบาลเฉพาะทางด้านมะเร็ง ว่า โรงพยาบาลบูรณาการหลักการของ SHA ทั้ง 8 บท เข้ากับการบริหารจัดการ โดยเชื่อมโยงกับปรัชญาขององค์กรที่ก่อตั้งมา 55 ปี โดยเน้นเรื่อง จิตวิญญาณ (spiritual) และการเข้าถึงการรักษาของคนไทย ภายใต้แนวคิด “advanced and caring” โดยมีกลยุทธ์และการนำไปปฏิบัติ ดังนี้
- Healing environment โรงพยาบาลได้ปรับเปลี่ยนสภาพแวดล้อมเพื่อการเยียวยา เช่น สร้างบรรยากาศผ่อนคลายในพื้นที่ฉายรังสีใต้ดินและศูนย์เคมีบำบัด เพื่อลดความน่ากลัวของการรักษา
- ปรับกลยุทธ์องค์กร ผนวกปรัชญาการดูแล โดยนำ value-based healthcare มาใช้เป็นวิสัยทัศน์กว่า 10 ปี เพื่อมุ่งสู่การเป็น people-centered care และ beyond excellence
- Total cancer care เป็นการดูแลแบบองค์รวม (holistic care) ครอบคลุมทั้ง body, mind, spirit และ social โดยมี social cancer care เป็นสะพานเชื่อมไปสู่มาตรฐาน SHA (Spiritual Healthcare in Action)
- การออกแบบการทำงานและพัฒนาบุคลากร โดยนำ empathy มาเป็นส่วนหนึ่งในการประเมินโบนัสของบุคลากรให้ความสำคัญกับความสุขของเจ้าหน้าที่ใน 4 มิติ (physical, mental, social, finance) จนได้รับรางวัล Top 10 Best Company to Work for in Southeast Asia
- ด้านระบบการดูแลผู้ป่วย
- Multidisciplinary team (MDT) ทุกเคสต้องผ่านประชุมทีมสหสาขาวิชาชีพ และพัฒนาไปสู่ระดับ genomic/biomolecular MDT เพื่อการรักษาแบบจำเพาะบุคคล (personalized medicine)
- Spiritual facilitator มีทีมผู้ประสานงานด้านจิตวิญญาณ (แพทย์และพยาบาล) ทำหน้าที่ในการทำ conference ร่วมกับผู้ป่วยและครอบครัว เพื่อมุ่งสู่ share decision making
- Palliative care เริ่มต้นตั้งแต่การวินิจฉัยโดยใช้ surprise question เพื่อประเมินและวางแผนดูแลล่วงหน้า (advance care plan) ด้วยหลัก 5C (Comprehension, Communication, Coordination, Control Symptoms, Care for Caregiver)
- การพัฒนาต่อเนื่อง เป็นการพัฒนาโปรแกรมสำหรับผู้รอดชีวิตจากมะเร็ง โดยเปลี่ยนมุมมองเป็นการดูแลเพื่อสุขภาวะที่ดี ภายใต้แนวคิด “Care Beyond Heal” รวมถึงเป็นโรงพยาบาลเอกชนแห่งแรกที่ได้รับการรับรองเป็น Center of Integrated Oncology and Palliative Care จาก ESMO (สมาคมมะเร็งวิทยาแห่งยุโรป) และเป็นแห่งแรกของโลกที่ได้รับการรับรอง ICHOM Level 2 ซึ่งหมายถึงการนำผลลัพธ์มาใช้ในการพัฒนาการดูแลอย่างแท้จริง
ภก.ภัทรพงศ์ กาฬภักดี โรงพยาบาลบำรุงราษฎร์ อินเตอร์เนชั่นแนล ได้นำเสนอโมเดลการดูแลแบบ compassionate & spiritual care ที่ผสานเข้ากับมาตรฐาน SHA อย่างเป็นรูปธรรม แนวคิดหลักของโมเดลนี้คือการก้าวข้าม biomedical model ที่มุ่งเน้นการรักษาโรค ไปสู่ holistic care หรือการดูแลแบบองค์รวม ที่ให้ความสำคัญกับคุณภาพชีวิตและความหมายของชีวิตของผู้ป่วย และนำเสนอแนวทางการสร้าง “จุดเริ่มต้นร่วม” ในองค์กร เพื่อให้บุคลากรเข้าใจและเชื่อมั่นในความสำคัญของการดูแลมิติทางจิตวิญญาณ ซึ่งไม่ได้เกิดจากการสั่งการจากบนลงล่าง (top-down) แต่เกิดจากความเข้าใจในหลักการและผลลัพธ์ที่จับต้องได้ โดยเริ่มจากการ สร้างความเชื่อมั่นด้วยหลักวิทยาศาสตร์ ใช้หลักการ Psycho Neuro Immunology (PNI) อธิบายความเชื่อมโยงระหว่างจิตใจ ระบบประสาท และระบบภูมิคุ้มกัน เพื่อให้บุคลากรเห็นว่าการสร้างความรู้สึกสงบและเชื่อมั่นให้ผู้ป่วย สามารถส่งผลต่อการหลั่งฮอร์โมนเพิ่มผลการรักษา และลดความเจ็บปวดได้จริง และยังมีการประยุกต์ใช้เครื่องมือที่เป็นรูปธรรม เช่น total pain model ที่มองความเจ็บปวดของผู้ป่วยใน 4 มิติ ได้แก่ กายภาพ (physical), จิตใจ (psychological), สังคม (social), และ จิตวิญญาณ (spiritual) เพื่อให้การดูแลครอบคลุมมากกว่าการให้ยา อ่านบทความฉบับเต็มได้ที่ >> Compassionate and Spiritual Care: A Vision of Positive Holistic Medicine
ผู้บันทึกบทเรียน
นางสาวกิตติยาภรณ์ เติมกระโทก
งานจัดการความรู้ คณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาล
